Na czym to polega
Aktywność fizyczna odnosi się do działań angażujących uczniów w sport, taniec bądź jakąkolwiek formę ćwiczeń ruchowych.
Może to obejmować zorganizowane zajęcia pozalekcyjne albo programy prowadzone przez lokalne kluby sportowe lub stowarzyszenia. Czasami aktywność sportowa jest wykorzystywana jako środek zachęcający młodych ludzi do podejmowania dodatkowych działań edukacyjnych – na przykład trening piłkarski w lokalnym klubie sportowym połączony z zajęciami rozwijającymi umiejętności uczenia się, kompetencje cyfrowe, czytanie i pisanie lub matematykę.
Aktywność fizyczna niesie ze sobą istotne korzyści w zakresie zdrowia, dobrostanu i rozwoju fizycznego. Korzyści te same w sobie mają dużą wartość. To hasło Przewodnika koncentruje się jednak na wpływie aktywności fizycznej na podstawowe osiągnięcia edukacyjne, zwłaszcza w zakresie czytania i pisania oraz matematyki.
Skąd się to wzięło?
Aktywność fizyczna ma niewielki pozytywny wpływ na osiągnięcia edukacyjne (2 miesiące dodatkowego postępu). Choć niniejsze podsumowanie dowodów skupia się na związku między aktywnością fizyczną a osiągnięciami, należy pamiętać, że zapewnienie uczniom dostępu do wysokiej jakości zajęć ruchowych jest kluczowe ze względu na inne korzyści i możliwości, jakie one dają.
Wpływ na osiągnięcia różni się znacznie w zależności od rodzaju interwencji. Uczestnictwo w sporcie nie przekłada się w prosty sposób na uczenie się. Prawdopodobnie jakość programu oraz nacisk na naukę szkolną lub powiązanie z nią mają większe znaczenie niż konkretny rodzaj aktywności.
Zaplanowane zajęcia pozalekcyjne, które w ramach programu sportowego (np. klubu popołudniowego lub szkoły letniej) obejmują krótkie, regularne i ustrukturyzowane nauczanie czytania, pisania lub matematyki w formie indywidualnej lub w małych grupach, dają większe szanse na korzyści edukacyjne niż same zajęcia sportowe.
Istnieją pewne dowody na to, że udział w pozalekcyjnych zajęciach sportowych może zwiększać frekwencję uczniów i zmniejszać odsetek rezygnacji z nauki.
Skuteczność
Średni wpływ udziału w programach i działaniach związanych z aktywnością fizyczną wynosi ok. 2 dodatkowe miesiące postępu w ciągu roku szkolnego.
Zróżnicowanie efektów sugeruje, że większe znaczenie ma jakość programu oraz powiązanie z nauką szkolną niż sam rodzaj podejmowanej aktywności fizycznej. Udział w zajęciach sportowych i generalnie zajęciach ruchowych przynosi również szersze korzyści zdrowotne i społeczne.
Regularna aktywność fizyczna ma pozytywny wpływ na rozwój fizyczny, zdrowie i dobrostan psychiczny uczniów, jak również może prowadzić do dodatkowych korzyści, takich jak poprawa frekwencji szkolnej.
Co się kryje za średnią
Większość badań dotyczących aktywności fizycznej przeprowadzono w przedszkolach i szkołach podstawowych, jednak podobne rezultaty możemy zaobserwować w szkołach średnich.
Podobny poziom wpływu odnotowano zarówno w przypadku nauki czytania i pisania, jak również matematyki.
Krótsze sesje (do 30 minut) realizowane w sposób regularny przez jeden semestr (do 12 tygodni) są bardziej skuteczne niż dłuższe zajęcia.
Zajęcia ruchowe przynoszą dobre rezultaty niezależnie od tego, kto je prowadzi – nauczyciele ze szkoły, instruktorzy z zewnątrz czy zespoły mieszane. Zatrudnienie specjalistów z zewnątrz pozwala wnieść dodatkową wiedzę i doświadczenie, co może zwiększyć skuteczność programu.
Wyrównywanie różnic edukacyjnych
Uczniowie z grup defaworyzowanych mogą mieć mniejsze szanse na korzystanie z klubów sportowych i innych form aktywności fizycznej poza szkołą ze względu na wiążące się z tym koszty finansowe (np. sprzętu). Zapewniając bezpłatne zajęcia ruchowe, szkoły dają uczniom dostęp do korzyści i możliwości, które w przeciwnym razie mogłyby być dla nich niedostępne.
Rozważając organizację zajęć sportowych, które mogą wymagać wkładu finansowego ze strony rodziców, szkoły powinny zastanowić się, czy możliwe jest zapewnienie miejsc bezpłatnych lub dofinansowanych dla uczniów z grup defaworyzowanych.
Wdrożenie w szkole
Sposób, w jaki aktywność fizyczna wpływa na osiągnięcia edukacyjne, nie jest do końca jasny. Może to być wpływ samych ćwiczeń fizycznych lub dodatkowych zajęć edukacyjnych, które w badaniach uwzględnionych w Przewodniku były zintegrowane z aktywnością fizyczną. Szkoły mogą realizować programy aktywności fizycznej na różne sposoby, w tym poprzez:
- regularne zajęcia organizowane przed lekcjami lub po lekcjach;
- zajęcia prowadzone przez organizacje zewnętrzne na terenie szkoły lub poza nią;
- łączenie sportu i aktywności fizycznej z działaniami dydaktycznymi, takimi jak rozwijanie umiejętności uczenia się, kompetencji cyfrowych, czytania i pisania lub matematyki;
- włączanie elementów mentoringu do programów sportowych.
Koszty
Przeciętne koszty wdrożenia programów aktywności fizycznej szacuje się jako bardzo niskie. Koszty te wynikają ze szkoleń dla kadry prowadzącej programy oraz z zakupu dodatkowych materiałów lub sprzętu, przy czym większość z nich to koszty początkowe.
Choć przeciętny szacunkowy koszt aktywności fizycznej jest bardzo niski, możliwe dodatkowe wynagrodzenia dla personelu oraz koszty korzystania z obiektów sportowych oznaczają, że łączne wydatki mogą wahać się od bardzo niskich do umiarkowanych.
Szacunki te zakładają, że szkoły ponoszą już koszty utrzymania obiektów sportowych oraz podstawowych materiałów i sprzętu. Są to niezbędne nakłady wstępne przy wdrażaniu programów aktywności fizycznej. Bez nich koszty byłyby prawdopodobnie wyższe.
Wiarygodność dowodów
Wiarygodność dowodów dotyczących aktywności fizycznej oceniono jako wysoką. Do analizy włączono 136 badań spełniających kryteria Przewodnika. Ocenę tę jednak obniżono, ponieważ znaczny odsetek badań nie został poddany niezależnej ewaluacji. Ewaluacje prowadzone przez organizacje powiązane z danym podejściem (np. przez komercyjnych dostawców) zazwyczaj wykazują większy wpływ, co może wpływać na ogólny wynik dla tego obszaru.
Jak w przypadku każdego przeglądu dowodów, Przewodnik po Strategiach Edukacyjnych przedstawia średni wpływ poszczególnych podejść, uzyskany na podstawie wyników badań naukowych. Podczas wdrażania strategii w swojej placówce należy uwzględnić jej kontekst i kierować się profesjonalnym osądem.
Liczba badań
136
Przegląd aktualizowany
maj 2025