Na czym to polega
Koncepcja stylów uczenia się zakłada, że każdy uczeń posiada określone, indywidualne podejście do nauki, czyli tzw. styl uczenia się. Według tej teorii nauczanie jest bardziej efektywne, jeśli treści są przekazywane w sposób dopasowany do tego stylu. Na przykład uczniowie sklasyfikowani jako słuchowcy powinni uczyć się głównie poprzez opowiadania i dyskusje, a mniej przez tradycyjne ćwiczenia pisemne.
Najważniejsze ustalenia
- Ponieważ liczba wysokiej jakości badań nad stylami uczenia się jest bardzo niska, w Przewodniku nie podano oszacowania ich wpływu na postępy uczniów. Jeśli szkoły mimo to decydują się na takie rozwiązania, warto, aby uważnie monitorowały ich efekty i minimalizowały ryzyko ewentualnych negatywnych skutków.
- Ponieważ uczniowie rzadko przejawiają jeden dominujący styl uczenia się, ograniczanie ich doświadczeń dydaktycznych wyłącznie do działań zgodnych z zadeklarowanymi preferencjami może utrudniać ich rozwój i hamować postępy w nauce. Zjawisko to szczególnie dotyczy młodszych uczniów szkół podstawowych, u których preferencje i strategie uczenia się nie są jeszcze ustalone i charakteryzują się dużą elastycznością. Dlatego w tym okresie warto wspierać różnorodne sposoby uczenia się, zamiast ograniczać ucznia tylko i wyłącznie do jednego stylu uczenia się.
- Etykietowanie uczniów jako posiadających określony styl uczenia się może podważać ich przekonanie, że sukces zależy od własnego wysiłku. Uczniowie są wówczas skłonniejsi do wymówek i usprawiedliwiania braku postępu konfliktem stylów uczenia się.
- Zamiast koncentrować się na stylach uczenia się, które nie znajdują potwierdzenia w badaniach, warto skupić się na rozwijaniu motywacji uczniów i umiejętności samoregulacji, gdyż to właśnie one w największym stopniu sprzyjają zaangażowaniu i postępom w nauce.
- Nauczyciel powinien wspierać uczniów w przejmowaniu odpowiedzialności za własne uczenie się i pomagać im w rozwijaniu indywidualnych, skutecznych strategii uczenia się, które prowadzą do trwałego sukcesu.
Skuteczność
Brak zidentyfikowanych badań, które rygorystycznie testowałyby podejścia oparte na stylach uczenia się, sprawia, że wiarygodność dowodów jest zbyt niska, by podać wskaźnik postępu.
Szersze dowody naukowe na istnienie spójnego zestawu „stylów uczenia się", który można by wiarygodnie wykorzystać do identyfikowania rzeczywistych różnic w potrzebach edukacyjnych uczniów, są bardzo ograniczone. Badania wskazują również, że przypisywanie uczniów do grup lub kategorii na podstawie domniemanego stylu uczenia się nie jest pomocne. Szczególnie ważne jest, by nie etykietować uczniów w wieku szkoły podstawowej ani nie dopuszczać, by uwierzyli, że brak sukcesów wynika z ich stylu uczenia się.
Indywidualne preferencje dotyczące uczenia się zmieniają się w różnych sytuacjach i z upływem czasu. Istnieją pewne dowody, że preferencje poznawcze mogą być powiązane z rodzajem zadania (np. wizualizacja jest szczególnie wartościowa w niektórych obszarach matematyki).
Wyrównywanie różnic edukacyjnych
Badania nie wykazują, by nauczanie dostosowane do stylów uczenia się miało wpływ na osiągnięcia uczniów. W konsekwencji grupowanie uczniów według stylów uczenia się nie jest skuteczną strategią wyrównywania różnic w osiągnięciach edukacyjnych. Wręcz przeciwnie – może prowadzić do utrwalania niższych oczekiwań wobec części uczniów, zwłaszcza tych z trudnościami w nauce.
Adaptacyjne nauczanie traci wartość, jeśli nauczyciele obniżają oczekiwania wobec niektórych uczniów. Należy unikać etykietowania dzieci oraz wyjaśniania ich niepowodzeń stylem uczenia się, gdyż może to negatywnie wpływać na ich motywację i wiarę we własne możliwości. Ryzyko to jest szczególnie wysokie w przypadku uczniów z grup defaworyzowanych, którzy przeciętnie osiągają niższe wyniki początkowe i są bardziej narażeni na utrwalenie niskich oczekiwań wobec siebie.
Wdrożenie w szkole
Obecnie nie ma wiarygodnych dowodów na to, że można rzetelnie diagnozować potrzeby uczniów poprzez style uczenia się. Nauczyciele, którzy chcą skutecznie dostosowywać nauczanie, powinni stosować inne, potwierdzone praktyki dydaktyczne, takie jak:
- zrozumienie różnic między uczniami, w tym ich różnych poziomów wiedzy początkowej oraz barier w uczeniu się;
- stosowanie nauczania responsywnego – obejmującego modelowanie, wyjaśnienia i stopniowe wprowadzanie samodzielności – oraz zapewnianie wszystkim uczniom wysokiej jakości informacji zwrotnej;
- udzielanie ukierunkowanego wsparcia dydaktycznego tam, gdzie zidentyfikowano konkretne potrzeby edukacyjne;
- wspieranie uczniów w planowaniu, monitorowaniu i ocenianiu własnego procesu uczenia się;
- uważne monitorowanie wpływu dzielenia uczniów na grupy na ich postępy, motywację i zachowanie.
Jest to podejście realizowane bezpośrednio w klasie podczas zajęć, które wdrażają nauczyciele bądź asystenci nauczyciela.
Koszty
Koszty szacuje się jako bardzo niskie: obejmują zwykle przygotowanie szerszego zakresu i większej różnorodności materiałów dydaktycznych. Niektóre dostępne testy stylów uczenia się są płatne. Należy też pamiętać o braku udokumentowanej trafności i rzetelności tych testów, co wiąże się ze wspomnianym wyżej brakiem dowodów na istnienie stylów uczenia się.
Wiarygodność dowodów
Nie są dostępne rygorystyczne badania potwierdzające skuteczność nauczania opartego na stylach uczenia się, dlatego wiarygodność dowodów naukowych w tym obszarze oceniono jako niewystarczającą. Nie prezentujemy wskaźnika przyrostu postępów dla tej metody, ponieważ żadne badanie nie spełniło ustalonych kryteriów włączenia do Przewodnika.
Liczba badań
0
Przegląd aktualizowany
październik 2025