Stopniowe osiąganie biegłości

Koncepcję uczenia się opartego na stopniowym osiąganiu biegłości (ang. mastery learning) opracowano w latach sześćdziesiątych XX wieku. Zgodnie z pierwotną definicją tego podejścia, efekty uczenia się są jednakowe dla wszystkich uczniów i uczennic, natomiast zakłada się, że czas potrzebny na opanowanie wiedzy i umiejętności może się różnić.

Materiał nauczania dzielony jest na bloki lub partie materiału z określonymi celami i efektami uczenia się. Uczniowie muszą wykazać się biegłością podczas sprawdzania wiedzy i umiejętności z danej jednostki materiału – zazwyczaj oznacza to uzyskanie co najmniej 80% punktów – zanim przejdą do nowego materiału. Uczniowie, którzy nie osiągną wymaganego poziomu biegłości, otrzymują dodatkowe wsparcie w postaci różnorodnych strategii dydaktycznych, takich jak np. bardziej intensywne nauczanie, tutoring, wspólne uczenie się z rówieśnikami, praca w małych grupach czy dodatkowa praca domowa. Uczniowie kontynuują cykl nauki i sprawdzania postępów, aż spełnią kryteria osiągnięcia biegłości.

Nowsze podejścia do stopniowego osiągania biegłości nie zawsze zawierają wszystkie te elementy. W niektórych modelach, niestosujących sztywnego progu procentowego, klasa przechodzi do nowego materiału, gdy nauczyciel uzna, że większość uczniów osiągnęła biegłość w danym zagadnieniu. Czas przeznaczony na realizację programu jest wówczas dostosowywany do tempa postępów uczniów. W innych podejściach uczniowie również muszą wykazać się biegłością przed przejściem dalej, jednak nie określa się konkretnego progu punktowego (np. 80%).

Stopniowe osiąganie biegłości (mastery learning) należy odróżnić od pokrewnego podejścia określanego czasem jako teaching for mastery. Termin ten jest często używany w odniesieniu do metod nauczania matematyki stosowanych w systemach o wysokich osiągnięciach edukacyjnych w Azji Wschodniej (np. w Szanghaju czy w Singapurze). Podobnie jak w przypadku stopniowego osiągania biegłości, celem teaching for mastery jest wsparcie wszystkich uczniów w osiągnięciu głębokiego zrozumienia i kompetencji w omawianym temacie. Istnieją jednak istotne różnice między tymi podejściami. Teaching for mastery charakteryzuje się nauczaniem kierowanym przez nauczyciela w systemie całoklasowym; wszyscy uczniowie realizują ten sam materiał lekcyjny przy użyciu pomocy dydaktycznych i reprezentacji wizualnych. Choć niektóre aspekty teaching for mastery opierają się na wynikach badań, stosunkowo niewiele interwencji tego typu formalnie oceniono pod kątem ich wpływu na osiągnięcia uczniów. Większość badań w tym obszarze tematycznym dotyczy zatem stopniowego osiągania biegłości, które należy wyraźnie odróżnić od podejścia teaching for mastery.

Wpływ podejść opartych na stopniowym osiąganiu biegłości to średnio pięć miesięcy dodatkowego postępu w ciągu roku.

Za tą średnią kryje się jednak znaczne zróżnicowanie. Wydaje się istotne, aby próg osiągnięcia „biegłości” został ustalony na wysokim poziomie (zazwyczaj 80–90% w odpowiednim teście). Dla porównania, podejście to wydaje się znacznie mniej skuteczne, gdy uczniowie pracują we własnym tempie (zob. także Nauczanie zindywidualizowane).

Stopniowe osiąganie biegłości wydaje się również szczególnie skuteczne, gdy uczniowie mają możliwość pracy w grupach lub zespołach i biorą odpowiedzialność za wspieranie wzajemnych postępów (zob. także Uczenie się we współpracy oraz Tutoring rówieśniczy).

Podejścia oparte na stopniowym osiąganiu biegłości mają na celu zapewnienie, że wszyscy uczniowie opanowali kluczowe pojęcia, zanim przejdą do kolejnego tematu – w przeciwieństwie do tradycyjnych metod nauczania, w których uczniowie mogą pozostawać w tyle, a luki w zrozumieniu się pogłębiają. Stopniowe osiąganie biegłości może odpowiedzieć na te wyzwania, zapewniając dodatkowy czas i wsparcie uczniom, którzy mogli nie przyswoić materiału lub potrzebują więcej czasu na opanowanie nowej wiedzy i umiejętności.

Aby podejścia oparte na osiąganiu biegłości były skuteczne dla uczniów z lukami w zrozumieniu, kluczowe jest zapewnienie dodatkowego wsparcia. Podejścia, które jedynie nadbudowują wiedzę na podstawach bez ukierunkowanego wsparcia dla uczniów pozostających w tyle, raczej nie przyczynią się do zmniejszenia luki w osiągnięciach.

Ogólnie rzecz biorąc, medianę kosztów wdrożenia podejścia opartego na stopniowym osiąganiu biegłości ocenia się jako bardzo niską. Koszty związane z tym podejściem wynikają głównie ze szkoleń w zakresie doskonalenia zawodowego dla kadry nauczycielskiej, co jest najczęściej kosztem początkowym wprowadzenia nowego sposobu pracy.

Choć szacowany średni koszt stopniowego osiągania biegłości jest bardzo niski, różnice w cenach szkoleń oraz możliwość opłacenia bieżących szkoleń i dodatkowego personelu w celu zapewnienia większej elastyczności planu zajęć sprawiają, że koszty mogą wahać się od bardzo niskich do umiarkowanych.

Wdrożenie stopniowego osiągania biegłości będzie również wymagać umiarkowanego nakładu czasu personelu w porównaniu z innymi podejściami. Liderzy szkół powinni być świadomi tego dodatkowego czasu pracy i starannie przemyśleć, z jakich innych działań można zrezygnować, aby zapewnić to dodatkowe wsparcie.

Oprócz czasu i kosztów, liderzy szkół powinni rozważyć, jak zmaksymalizować wsparcie dla uczniów mających trudności w nauce i uniknąć sytuacji, w której niektórzy uczniowie nudzą się lub frustrują, czekając, aż inni opanują materiał.