Na czym to polega
Praca domowa odnosi się do zadań przekazywanych uczniom przez nauczycieli do wykonania poza regularnymi zajęciami szkolnymi.
Zakres i forma pracy domowej znacznie się różnią, zwłaszcza między młodszymi a starszymi uczniami, i mogą obejmować m.in. czytanie w domu, dłuższe projekty lub wypracowania czy ukierunkowane zadania, takie jak powtórki do sprawdzianów.
Do tej kategorii zalicza się również działania takie jak "kluby pracy domowej", w których uczniowie mogą wykonywać zadania w szkole, ale poza normalnymi godzinami lekcyjnymi, oraz modele odwróconego nauczania, w których uczniowie przygotowują się w domu do dyskusji i zadań praktycznych realizowanych później na lekcji.
Najważniejsze ustalenia
- Praca domowa ma przeciętnie pozytywny wpływ na wyniki w nauce (+5 miesięcy postępu), zwłaszcza w przypadku uczniów szkół średnich.
- Niektórzy uczniowie mogą nie mieć w domu cichego miejsca do nauki: ważne jest zastanowienie się w jaki sposób można wspierać uczenie się w domu (np. poprzez organizację klubów pracy domowej).
- Praca domowa powiązana z tym co dzieje się na lekcjach jest zwykle bardziej skuteczna. W szczególności badania, w których praca domowa obejmowała informację zwrotną, wykazywały wyższy wpływ na uczenie się.
- Bardzo istotne jest to, aby cel pracy domowej był dla uczniów jasny: czy ma ona służyć poszerzeniu konkretnej wiedzy, czy też na przykład doskonaleniu płynności w danym obszarze umiejętności.
Skuteczność
Przeciętny wpływ pracy domowej jest pozytywny zarówno w szkołach podstawowych, jak i średnich. Za tą średnią kryje się jednak duża zmienność: w szkołach podstawowych efekty pracy domowej są zazwyczaj mniejsze.
Jakość zadawanych zadań wydaje się ważniejsza niż ilość pracy wymaganej od ucznia. Istnieją pewne dowody, że wpływ pracy domowej maleje, gdy uczniowie poświęcają na nią więcej czasu. W badaniach z najwyższym wpływem zadania domowe z danego przedmiotu były zadawane dwa razy w tygodniu.
Dowody sugerują również, że istotne znaczenie ma sposób powiązania pracy domowej z nauką podczas regularnych zajęć. W najbardziej skutecznych przykładach praca domowa stanowiła integralną część uczenia się, a nie dodatek. Aby zmaksymalizować wpływ, ważne wydaje się również zapewnienie uczniom wysokiej jakości informacji zwrotnej na temat ich pracy (zob. Informacja zwrotna).
Co się kryje za średnią
Badania w szkołach średnich wykazują większy wpływ (+5 miesięcy) niż w szkołach podstawowych (+3 miesiące).
Podobne pozytywne efekty stwierdzono w przypadku czytania, matematyki i nauk przyrodniczych.
Większość zadawanych prac domowych ma charakter indywidualny. Badania obejmujące współpracę z rówieśnikami wykazują wyższe efekty (+6 miesięcy), choć liczba takich badań jest niewielka.
Badania z wykorzystaniem technologii cyfrowych zazwyczaj wykazują większy wpływ (+6 miesięcy).
Wyrównywanie różnic edukacyjnych
Uczniowie z grup defaworyzowanych potencjalnie odnoszą dodatkowe korzyści z pracy domowej. Jednak badania ankietowe przeprowadzone w Anglii pokazują, że uczniowie z grup defaworyzowanych (wskaźnik uprawnionych do bezpłatnych posiłków szkolnych) rzadziej dysponują cichym miejscem do nauki, rzadziej mają dostęp do urządzeń odpowiednich do nauki lub stabilnego łącza internetowego i mogą otrzymywać mniejsze wsparcie rodziców w odrabianiu zadań i rozwijaniu skutecznych nawyków uczenia się. Trudności te mogą pogłębiać lukę w osiągnięciach uczniów z grup defaworyzowanych.
Kluby pracy domowej mogą pomóc w przezwyciężeniu tych barier, zapewniając uczniom zasoby i wsparcie potrzebne do odrabiania zadań lub powtórek. Szersze dowody sugerują, że praca domowa nie powinna być stosowana jako kara za słabe wyniki.
Praca domowa w szkołach podstawowych (+3 miesiące)
Typowe prace domowe w szkołach podstawowych obejmują czytanie, ćwiczenie pisowni i tabliczki mnożenia, ale mogą również obejmować dłuższe zadania badawcze oraz bardziej ukierunkowane działania, takie jak powtórki do sprawdzianów.
Zadawanie pracy domowej w szkołach podstawowych ma średnio mniejszy wpływ na wyniki i było badane znacznie rzadziej niż w przypadku szkół średnich. Prawdopodobnie zastosowanie ma tu jednak wiele z tych samych zasad, takich jak staranne powiązanie pracy domowej z pracą na lekcji oraz rozważenie optymalnej ilości zadań – która w przypadku młodszych uczniów powinna być mniejsza.
Praca domowa w szkołach średnich (+5 miesięcy)
Typowe prace domowe w szkołach średnich obejmują realizację zadań rozpoczętych na lekcjach, przygotowanie do przyszłych zajęć, regularne prace zaliczeniowe oraz powtórki do testów i egzaminów.
Zadawanie pracy domowej w szkołach średnich przebadano znacznie szerzej niż w przypadku szkół podstawowych; zazwyczaj przekłada się na poprawę osiągnięć uczniów.
Wdrożenie w szkole
Praca domowa wpływa na wyniki uczniów, ponieważ pozwala im na samodzielne uczenie się; służy utrwalaniu i doskonaleniu umiejętności, samodzielnym badaniu zagadnień (ang. inquiry), przygotowaniu do zajęć lub powtórce przed egzaminami. Wyniki badań wskazują jednak na duże zróżnicowanie skuteczności pracy domowej, dlatego szkoły powinny zwracać uwagę na jej aktywne składniki, takie jak np.:
- stawianie na jakość, a nie liczbę zadań;
- projektowanie dobrze przemyślanych zadań powiązanych z nauką w klasie;
- jasne określanie celu pracy domowej dla uczniów;
- rozpoznawanie i eliminowanie barier w odrabianiu prac domowych (np. brak dostępu do urządzeń, Internetu czy materiałów);
- nauczanie strategii samodzielnego uczenia się;
- udzielanie wysokiej jakości informacji zwrotnej, wspierającej postępy ucznia;
- monitorowanie wpływu pracy domowej na zaangażowanie, postępy i wyniki uczniów.
Nauczyciele powinni również rozumieć i brać pod uwagę bariery utrudniające uczniom odrabianie pracy domowej – takie jak na przykład brak cichego miejsca do nauki lub niedostępność zasobów edukacyjnych – oraz unikać zadawania pracy domowej jako kary za słabe wyniki.
Koszty
Średni koszt wdrożenia pracy domowej jest oceniany jako bardzo niski, a wydatki ponoszone przez szkoły dotyczą głównie szkoleń nauczycieli i materiałów dydaktycznych. Realizacja pracy domowej wymaga również niewielkiego nakładu czasu ze strony nauczycieli na planowanie i udzielanie informacji zwrotnej.
Oprócz kosztów i czasu, dyrektorzy szkół powinni rozważyć, w jaki sposób można zwiększyć skuteczność pracy domowej poprzez doskonalenie zawodowe nauczycieli, by potrafili:
• projektować dobrze przemyślane zadania, które uzupełniają naukę w klasie;
• zapewniać wysokiej jakości informację zwrotną, wspierającą proces uczenia się uczniów.
Szkoły powinny również monitorować wpływ różnych podejść do pracy domowej – takich jak częstotliwość, cel i różnorodność zadań – na zaangażowanie uczniów i ich wyniki w nauce.
Wiarygodność dowodów
Wiarygodność dowodów dotyczących pracy domowej oceniono jako niską. Zidentyfikowano 43 badania spełniające kryteria włączenia do Przewodnika. Ocenę wiarygodności dowodów obniżono, ponieważ:
- znaczny odsetek badań nie miał charakteru randomizowanych badań kontrolowanych (RCT); choć inne typy badań również dostarczają cennych informacji o skuteczności podejść, istnieje ryzyko, że na wyniki wpływały czynniki niezwiązane z interwencją;
- duża część badań nie została poddana niezależnej ewaluacji; ewaluacje realizowane przez organizacje powiązane z danym podejściem (np. przez komercyjnych dostawców programów edukacyjnych) zazwyczaj wykazują większe efekty, co może wpływać na ogólny wynik dla tego obszaru.
Jak w przypadku każdego przeglądu badań naukowych, Przewodnik po Strategiach Edukacyjnych przedstawia średni wpływ poszczególnych podejść, uzyskany na podstawie wyników badań naukowych. Podczas wdrażania strategii w swojej placówce należy uwzględnić kontekst szkoły i kierować się profesjonalnym osądem.
Liczba badań
43
Przegląd aktualizowany
sierpień 2021