Na czym to polega
Interwencje nakierowane na modyfikację zachowań mają na celu poprawę osiągnięć szkolnych poprzez ograniczenie trudnych zachowań występujących w szkole. Niniejsze hasło obejmuje interwencje ukierunkowane na ograniczenie różnorodnych zachowań – od drobnych zakłóceń porządku w klasie po agresję, przemoc, nękanie, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz ogólnie pojęte działania antyspołeczne.
Same interwencje można podzielić na trzy główne kategorie:
- Podejścia ukierunkowane na rozwijanie pozytywnego klimatu szkoły lub poprawę dyscypliny w całej placówce, które jednocześnie mają na celu zwiększenie zaangażowania uczniów w proces uczenia się.
- Programy uniwersalne, które mają na celu poprawę zachowania i zazwyczaj realizowane są w klasie.
- Programy specjalistyczne skierowane do uczniów z określonymi problemami w zachowaniu.
Inne strategie, takie jak zaangażowanie rodziców czy uczenie się społeczne i emocjonalne, również często wiążą się z poprawą klimatu szkoły lub dyscypliny, jednak nie uwzględniono ich w niniejszym podsumowaniu, które ogranicza się wyłącznie do interwencji bezpośrednio dotyczących zachowania.
Najważniejsze ustalenia
Zarówno interwencje ukierunkowane, jak i podejścia uniwersalne przynoszą ogólne pozytywne efekty. Szkoły powinny rozważyć odpowiednie połączenie strategii dotyczących zachowania, by zmniejszyć ogólny poziom zakłóceń oraz zapewnić indywidualnie dopasowane wsparcie tam, gdzie jest ono potrzebne.
Dostępne są dowody potwierdzające skuteczność różnych typów interwencji, przy czym największe efekty przynoszą te, które zawierają element dydaktyczny lub koncentrują się na odgrywaniu ról i treningu poprzez powtarzanie określonych zachowań.
Nawet w obrębie tego samego typu programów można zaobserwować zróżnicowany wpływ. Wybierając interwencję dotyczącą zachowania, szkoły powinny w miarę możliwości szukać programów lub podejść, które zostały poddane ewaluacji i wykazały pozytywny wpływ.
Wdrażając interwencje dotyczące zachowania – zarówno te ukierunkowane, jak i uniwersalne – warto zapewnić doskonalenie zawodowe, aby wesprzeć kadrę w zagwarantowaniu wysokiej jakości realizacji programu oraz spójności działań w całej szkole.
Skuteczność
Średni wpływ interwencji dotyczących zachowania odpowiada 3 dodatkowym miesiącom postępu w ciągu roku. Dostępne dane wskazują, że interwencje te mogą prowadzić średnio do umiarkowanej poprawy osiągnięć szkolnych, jak również do zmniejszenia częstości występowania zachowań problemowych. Należy jednak podkreślić, że szacowane korzyści różnią się znacznie w zależności od przebiegu samej interwencji.
Podejścia polegające na doskonaleniu umiejętności zarządzania zachowaniem uczniów przez nauczycieli oraz rozwijaniu u uczniów kompetencji poznawczych i społecznych są, przeciętnie rzecz biorąc, skuteczne.
Strategie dotyczące zachowania w skali całej szkoły często wiążą się z poprawą osiągnięć, jednak brakuje dowodów na to, że owa poprawa jest spowodowana właśnie przez te interwencje, a nie przez inne działania realizowane w szkole w tym samym czasie.
Co się kryje za średnią
Efekty są podobne w przypadku uczniów szkół podstawowych i średnich (+3 miesiące).
Wpływ interwencji obejmuje różne obszary programu nauczania, wykazując porównywalną skuteczność w matematyce oraz w czytaniu i pisaniu.
Regularne zajęcia odbywające się kilka razy w tygodniu przez dłuższy okres (na przykład przez cały rok szkolny lub dłużej) wydają się najbardziej efektywne.
Programy, które zawierają komponent dydaktyczny lub element odgrywania ról i scenek, wiążą się z większymi pozytywnymi efektami.
Podejścia grupowe lub obejmujące całą klasę (z udziałem 6 lub więcej uczniów) wydają się nieco skuteczniejsze niż podejścia indywidualne lub małe grupy.
Wyrównywanie różnic edukacyjnych
Według danych opublikowanych przez brytyjskie Ministerstwo Edukacji (Department for Education), uczniowie otrzymujący w szkole bezpłatne posiłki są bardziej narażeni na skreślenie z listy uczniow szkoły lub zawieszenie w prawach ucznia w porównaniu do ich rówieśników. Z najnowszych danych wynika, że wskaźnik zawieszeń wśród uczniów uprawnionych do bezpłatnych posiłków był ponad czterokrotnie wyższy, a wskaźnik skreśleń z listy uczniów: około pięciokrotnie wyższy niż wśród pozostałych uczniów.
Najczęstszym powodem skreśleń z listy uczniów jest uporczywe zakłócanie porządku. Na zachowanie uczniów wpływa wiele czynników, z których część może być bezpośrednio zarządzana przez nauczycieli poprzez podejścia uniwersalne lub strategie zarządzania klasą. Niektórzy uczniowie będą wymagać bardziej specjalistycznego wsparcia, które pomoże im w samoregulacji oraz rozwijaniu umiejętności społecznych i emocjonalnych.
Wdrożenie w szkole
Interwencje nakierowane na modyfikację zachowań wpływają na poprawę wyników w nauce przede wszystkim poprzez zwiększenie czasu, jaki uczniowie mogą poświęcić na naukę. Może to następować poprzez ograniczenie drobnych zakłóceń, które skracają czas efektywnej pracy na lekcji, lub zapobieganie zawieszeniu w obowiązków ucznia, które powodują dłuższe przerwy w uczęszczaniu do szkoły. Jeżeli jednak wdrożone interwencje zabierają więcej czasu lekcyjnego niż zakłócenia, które mają eliminować, to rzeczywisty czas zaangażowania w naukę nie ulegnie zwiększeniu.
W większości szkół najlepsze rezultaty przynosi połączenie podejść uniwersalnych i ukierunkowanych:
- podejścia uniwersalne dotyczące zarządzania klasą mogą pomóc w zapobieganiu zakłóceniom – często jednak wymagają szkoleń i doskonalenia zawodowego, aby stosować je skutecznie;
- podejścia ukierunkowane dostosowane do potrzeb uczniów (takie jak karty monitorujące postępy bądź funkcjonalne oceny zachowania) mogą być właściwsze w przypadku uczniów wykazujących szczególne trudności z zachowaniem.
Niezależnie od wybranego podejścia, kluczowe jest utrzymanie wysokich oczekiwań wobec uczniów oraz spójne stosowanie zasad w całej szkole. Skuteczne strategie mogą również obejmować interwencje rozwijające umiejętności społeczne i emocjonalne.
Dane badawcze wskazują, że programy realizowane przez okres 2-6 miesięcy przynoszą trwalsze rezultaty. Strategie obejmujące całą szkołę zazwyczaj wymagają więcej czasu na wdrożenie niż strategie dostosowane indywidualnie lub obejmujące pojedyncze klasy.
Koszty
Koszty interwencji dotyczących zachowania są bardzo zróżnicowane; ogólnie szacuje się, że mieszczą się w przedziale od bardzo niskich do umiarkowanych. Koszty realizacji strategii obejmujących całą szkołę opierają się głównie na czasie pracy personelu i szkoleniach. Bardziej intensywne, ukierunkowane interwencje prawdopodobnie pociągną za sobą wyższe koszty osobowe i szkoleniowe.
prowadzona przez przeszkolonych pracowników szkoły lub specjalistów, będą wymagały dodatkowego czasu pracy personelu w porównaniu z podejściami uniwersalnymi. Ogólnie rzecz biorąc, skuteczne podejścia mogą sprzyjać lepszemu zaangażowaniu w nauczanie i uczenie się poprzez ograniczenie trudnych zachowań i poprawę zaangażowania uczniów.
Oprócz czasu i kosztów dyrektorzy szkół powinni przeanalizować wpływ polityk dotyczących zachowania w całej szkole i wspierać personel w utrzymaniu spójnego podejścia. Przyjmując nowe rozwiązania, dyrektorzy powinni wybierać programy o udokumentowanej skuteczności. Poprawa zarządzania klasą może wymagać intensywnych szkoleń, podczas których nauczyciele analizują swoją praktykę, wdrażają nowe strategie i monitorują swoje postępy w czasie.
Wiarygodność dowodów
Wiarygodność dowodów dotyczących interwencji dotyczących zachowania oceniono jako umiarkowaną. Zidentyfikowano 83 badania, które spełniły kryteria włączenia do Przewodnika. Ogólnie rzecz biorąc, ocenę wiarygodności obniżono, ponieważ znaczny odsetek badań nie został poddany niezależnej ewaluacji. Ewaluacje prowadzone przez organizacje powiązane z danym podejściem (np. przez komercyjnych dostawców) zazwyczaj wykazują większy wpływ, co może wpływać na ogólny wynik dla tego obszaru.
Jak w przypadku każdego przeglądu dowodów, Przewodnik po Strategiach Edukacyjnych przedstawia średni wpływ poszczególnych podejść, uzyskany na podstawie wyników badań naukowych. Podczas wdrażania strategii w swojej placówce należy uwzględnić jej kontekst i kierować się profesjonalnym osądem.
Liczba badań
83
Przegląd aktualizowany
maj 2025