Na czym to polega
Informacja zwrotna to informacja przekazywana uczniowi, dotycząca jego wyników w odniesieniu do założonych celów lub efektów uczenia się. Jej celem jest poprawa procesu uczenia się – co informacja zwrotna powinna realnie umożliwiać. Informacja zwrotna ukierunkowuje lub koryguje działania ucznia, by pomóc mu osiągnąć zamierzony cel, dopasowując jego wysiłek i aktywność do pożądanego efektu. Może odnosić się do rezultatu lub wyniku zadania, procesu realizacji zadania, sposobu, w jaki uczeń zarządza własnym uczeniem się lub samoregulacją, lub do samej osoby ucznia (ta ostatnia forma jest zazwyczaj najmniej skuteczna).
Informacja zwrotna może być ustna lub pisemna; może być również udzielana w formie testów lub z wykorzystaniem technologii cyfrowych. Może pochodzić od nauczyciela lub osoby pełniącej funkcję dydaktyczną, a także od rówieśników (zob. Tutoring rówieśniczy).
Najważniejsze ustalenia
Udzielanie informacji zwrotnej to dobrze udokumentowane podejście, które ma duży wpływ na osiągnięcia szkolne. Skuteczna informacja zwrotna koncentruje się zwykle na zadaniu, treści przedmiotu oraz strategiach samoregulacji – przekazuje konkretne wskazówki dotyczące sposobów poprawy.
Informacja zwrotna może być skuteczna w trakcie nauki, bezpośrednio po niej lub po pewnym czasie. Polityka dotycząca udzielania informacji zwrotnej nie powinna nadmiernie szczegółowo określać jej częstotliwości.
Informacja zwrotna może pochodzić z różnych źródeł – badania pokazują pozytywne efekty informacji zwrotnej zarówno od nauczyciela, jak i od rówieśników. Informacja zwrotna przekazywana za pomocą technologii cyfrowych również przynosi pozytywne rezultaty (choć nieco niższe od średniej ogólnej).
Różne metody przekazywania informacji zwrotnej mogą być skuteczne, dlatego nie powinna się ona ograniczać wyłącznie do pisemnego oceniania. Badania nad informacją zwrotną udzielaną ustnie wskazują na nieco wyższy wpływ ogólny (+7 miesięcy). Komentarze pisemne mogą stanowić jeden z elementów skutecznej strategii, ale kluczowe jest monitorowanie ich wpływu na obciążenie pracą nauczycieli.
Ważne jest, aby udzielać informacji zwrotnej nie tylko wtedy, gdy uczeń popełnia błędy, lecz także wtedy, gdy wykonuje zadanie poprawnie. Informacja zwrotna wysokiej jakości może koncentrować się na zadaniu, treści przedmiotu i strategiach samoregulacji.
Skuteczność
Badania dotyczące informacji zwrotnej zazwyczaj wskazują na wysoki wpływ na uczenie się. Jednak zakres wyników jest szeroki, a niektóre badania pokazują, że informacja zwrotna może również przynieść skutki negatywne i pogorszyć sytuację.
Pozytywne rezultaty odnotowano w przypadku różnorodnych form informacji zwrotnej – również wówczas, gdy jest przekazywana za pomocą technologii cyfrowych lub przez rówieśników. Najwyższy poziom skuteczności obserwuje się jednak wtedy, gdy informacja zwrotna pochodzi od nauczyciela. Szczególnie istotne jest udzielanie informacji zwrotnej, gdy praca jest wykonana poprawnie, a nie tylko wykorzystywanie jej do wskazywania błędów.
Wiele badań dotyczących informacji zwrotnej obejmuje również inne praktyki. Na przykład podejścia takie jak uczenie się oparte na stopniowym osiąganiu biegłości (mastery learning) łączą informację zwrotną z dodatkowym wsparciem dla uczniów mających zaległości, natomiast ocenianie kształtujące obejmuje działania mające na celu zidentyfikowanie konkretnych luk w wiedzy i określenie, w jaki sposób nauczyciel chce wspierać dalszy postęp ucznia.
Informacja zwrotna przynosi efekty we wszystkich grupach wiekowych. Badania szkolne koncentrują się szczególnie na jej wpływie na język angielski, matematykę oraz (w mniejszym stopniu) nauki przyrodnicze.
Jawne włączenie oceniania kształtującego może być kluczowym elementem budowania fundamentów skutecznej informacji zwrotnej. EEF przetestowało program „Wdrażanie Oceniania Kształtującego” (Embedding Formative Assessment) w angielskich szkołach i odnotowało średni pozytywny wpływ.
Co się kryje za średnią
Informacja zwrotna wydaje się mieć nieco większy wpływ na uczniów szkół podstawowych (+7 miesięcy) niż na uczniów szkół średnich (+5 miesięcy).
Wysoką skuteczność odnotowano we wszystkich przedmiotach szkolnych, przy czym nieco lepsze wyniki uzyskano w matematyce i naukach przyrodniczych.
Uczniowie o niższych osiągnięciach zazwyczaj odnoszą większe korzyści z otrzymywania wyraźnej informacji zwrotnej niż uczniowie osiągający wysokie wyniki.
Choć niektóre badania potwierdzają skuteczność cyfrowej informacji zwrotnej, jej wpływ jest zazwyczaj nieco mniejszy (+4 miesiące).
Wyrównywanie różnic edukacyjnych
Istnieją dowody sugerujące, że informacja zwrotna obejmująca podejścia metapoznawcze i samoregulacyjne może mieć większy wpływ na uczniów z grup defaworyzowanych oraz uczniów o niższych osiągnięciach początkowych niż na pozostałych uczniów. Uczniowie potrzebują jasnej i możliwej do zastosowania informacji zwrotnej, by móc stosować strategie metapoznawcze w procesie uczenia się. Taka informacja pomaga im zrozumieć ich konkretne mocne strony i obszary wymagające poprawy, wskazując tym samym, które strategie uczenia się okazały się skuteczne w ich wcześniejszych pracach.
Pisemna informacja zwrotna
Pisemna informacja zwrotna (+5 miesięcy) Informacja zwrotna w formie pisemnej zazwyczaj obejmuje oceny oraz komentarze. Udzielana jest zwykle po zakończeniu zadania i ma na celu umożliwienie uczniowi zapoznania się z uwagami nauczyciela. Wpływ pisemnej informacji zwrotnej jest zazwyczaj nieco niższy od średniego ogólnego wpływu – średni postęp wynosi 5 miesięcy. Wynik ten obejmuje wszystkie formy pisemnej informacji zwrotnej, przy czym dowody dotyczące skuteczności konkretnych metod, takich jak „trzystopniowe ocenianie” (ang. triple marking), są bardzo ograniczone. Szczególnie ważne jest, aby szkoły monitorowały obciążenie pracą nauczycieli związane ze stosowaniem pisemnej informacji zwrotnej. Ponieważ nie ustalono jednoznacznie, kiedy informacja zwrotna przynosi najlepsze efekty, polityka szkoły w tym zakresie nie powinna zbyt sztywno określać terminów jej udzielania.
Ustna informacja zwrotna
Ustna informacja zwrotna (+7 miesięcy) Informacja zwrotna udzielana ustnie zazwyczaj polega na komentarzach nauczyciela przekazywanych w formie mówionej — indywidualnie, grupowo lub całej klasie. Jest ona zwykle bardziej bezpośrednia i natychmiastowa niż informacja pisemna. Udzielana jest podczas wykonywania zadania lub bezpośrednio po jego zakończeniu. Wpływ informacji zwrotnej udzielanej ustnie jest średnio wyższy niż wpływ informacji zwrotnej ogółem – średni postęp wynosi 7 miesięcy. Mimo uznania potencjalnych korzyści płynących z ustnej informacji zwrotnej, wynik ten nie powinien przesłaniać konieczności uwzględnienia zasad, które stanowią podstawę raportu EEF pt. „Nauczycielska informacja zwrotna wspierająca uczenie się uczniów” (Teacher Feedback to Improve Pupil Learning). Mimo że ustna informacja zwrotna może przynosić nieco korzystniejsze efekty, większość szkół powinna stosować różnorodne metody. Najważniejsza pozostaje jakość informacji zwrotnej – niezależnie od formy przekazu.
Wdrożenie w szkole
Informacja zwrotna może pozytywnie wpływać na proces uczenia się poprzez wspieranie uczniów w koncentracji na obszarach wymagających poprawy, identyfikowanie i wyjaśnianie błędnych przekonań, wspieranie ich w przejmowaniu większej odpowiedzialności za własny rozwój lub zwiększanie motywacji uczniów do poprawy.
Skuteczne wdrożenie wymaga:
- komunikowania się z uczniami, nauczycielami i rodzicami w zakresie praktyk i oczekiwań dotyczących polityki udzielania informacji zwrotnej;
- oceny stopnia zrozumienia materiału przez uczniów, aby wiedzieć, co wymaga poprawy;
- rozważenia „kosztu alternatywnego” różnych praktyk związanych z informacją zwrotną;
- zapewnienia, że informacja zwrotna może być wykorzystana w praktyce – na przykład poprzez zawarcie konkretnych informacji o tym, co uczeń wykonał dobrze lub źle, wraz z wyjaśnieniem dlaczego;
- uważnego rozważenia sposobu, w jaki informacja zwrotna zostanie odebrana, w tym jej wpływu na pewność siebie i motywację;
- stworzenia uczniom możliwości wykorzystania informacji zwrotnej po jej otrzymaniu;
- oceny skuteczności udzielonej informacji zwrotnej.
Interwencje oparte na informacji zwrotnej różnią się czasem trwania. Niektóre z nich to krótkoterminowe, ukierunkowane działania, które korygują błędne przekonania uczniów w ciągu kilku tygodni lub nawet dni. Inne stanowią bardziej rozłożone w czasie metody monitorowania i wspierania postępów uczniów przez wiele miesięcy.
Planując wdrożenie nowych podejść, szkoły powinny uwzględnić proces wdrażania.
Koszty
Przeciętny koszt wdrożenia informacji zwrotnej oraz interwencji na niej opartych jest bardzo niski. Koszty ponoszone przez szkoły wynikają głównie ze szkoleń.
W porównaniu z innymi strategiami, wdrożenie informacji zwrotnej wymaga jednak umiarkowanego i stałego zaangażowania czasu nauczycieli.
Oprócz czasu i kosztów dyrekcja szkoły powinna rozważyć, jak zmaksymalizować rozwój zawodowy nauczycieli, aby wspierać ich w udzielaniu skutecznej informacji zwrotnej, unikając jednocześnie podejść, które zwiększają obciążenie pracą nauczycieli, nie dostarczając uczniom informacji niezbędnych do poprawy wyników.
Wiarygodność dowodów
Wiarygodność dowodów dotyczących informacji zwrotnej oceniono jako wysoką. Zidentyfikowano 155 badań, które spełniły kryteria włączenia do Przewodnika. Ogólnie rzecz biorąc, ocenę wiarygodności obniżono o jeden poziom (jedną „kłódkę”), ponieważ duży odsetek badań nie był randomizowanymi eksperymentami z grupą kontrolną (RCT). Choć inne typy badań również dostarczają ważnych informacji na temat skuteczności podejść, istnieje ryzyko, że na wyniki wpływają nieznane czynniki niebędące częścią interwencji.
Jak w przypadku każdego przeglądu dowodów, Przewodnik po Strategiach Edukacyjnych przedstawia średni wpływ poszczególnych podejść, uzyskany na podstawie wyników badań naukowych. Podczas wdrażania strategii w swojej placówce należy uwzględnić jej kontekst i kierować się profesjonalnym osądem.
Liczba badań
155
Przegląd aktualizowany
czerwiec 2021