Grupowanie według poziomu osiągnięć

Grupowanie według poziomu osiągnięć (ang. setting i streaming) odnoszą się do różnych sposobów organizacji nauczania, w których uczniowie o zbliżonym poziomie bieżących osiągnięć są konsekwentnie grupowani razem na zajęcia. Oba warianty określamy w niniejszym Przewodniku zbiorczo jako grupowanie według poziomu osiągnięć.

• Setting polega zazwyczaj na przydzielaniu uczniów danego rocznika do grup na wybrane przedmioty (np. matematykę, język polski), ale nie na wszystkie zajęcia.
• Streaming (w niektórych krajach zwany tracking) oznacza podział uczniów na grupy obejmujące wszystkie lub większość lekcji. Uczeń pozostaje w tej samej grupie niezależnie od przedmiotu.

Uczniowie w różnych grupach realizują czasem odmienne programy nauczania, zwłaszcza gdy dostępne są różne programy, rodzaje egzaminów lub różne ścieżki kwalifikacji (ogólnokształcące i zawodowe). Celem grupowania według poziomu osiągnięć jest ułatwienie bardziej efektywnego nauczania poprzez zawężenie rozpiętości wyników uczniów w klasie.

Praktyki te bywają nazywane „grupowaniem według zdolności”. W Przewodniku używamy jednak słowa „osiągnięcia” (ang. attainment), ponieważ szkoły z reguły opierają przydział na miarach bieżących wyników, nie na miarach zdolności. Setting i streaming połączono w jedno hasło , gdyż obie formy polegają na tworzeniu całych klas o zbliżonym poziomie osiągnięć.

Dowody dotyczące grupowania uczniów według osiągnięć w obrębie jednego oddziału (bez podziału na osobne klasy) omówiono w haśle Grupowanie według osiągnięć w ramach oddziału. Inne warianty, np. łączenie uczniów o wysokich wynikach ze starszymi rocznikami, nie zostały uwzględnione w Przewodniku ze względu na rzadsze stosowanie.

Postępy uczniow grupowanych według osiągnięć są, średnio rzecz biorąc, podobne do postępów uczniów w klasach o zróżnicowanym poziomie osiągnięć. Badania wskazują, że setting i streaming mają niewielki negatywny wpływ na uczniów o niższych osiągnięciach oraz niewielki pozytywny wpływ na uczniów o wyższych osiągnięciach. Zdarzają się jednak wyjątki od tego wzorca, a wyniki poszczególnych badań są zróżnicowane. Ogólnie efekty są znikome; setting i streaming nie wydają się skutecznym sposobem na podniesienie osiągnięć większości uczniów.

Setting i streaming mogą mieć również wpływ na szersze efekty, takie jak pewność siebie. Niektóre badania z szerszej bazy dowodowej wskazują, że grupowanie uczniów na podstawie osiągnięć może mieć długoterminowe negatywne skutki dla postaw i zaangażowania uczniów o niższych osiągnięciach, na przykład poprzez osłabianie przekonania, że ich osiągnięcia można poprawić dzięki wysiłkowi.

Jednym z wyzwań związanych z grupowaniem według osiągnięć jest zapewnienie prawidłowego przydziału uczniów do grup. Niektóre badania z Wielkiej Brytanii sugerują, że problem błędnego przydziału szczególnie dotyka uczniów z grup defaworyzowanych, którzy są bardziej narażeni na przydzielenie do grup o niższych osiągnięciach oraz na towarzyszące temu negatywne skutki.

Badania sugerują, że nauczyciele mogą mieć niższe oczekiwania w stosunku do uczniów z grup defaworyzowanych, co zwiększa prawdopodobieństwo ich przydzielenia do niższych grup. Uczniowie w niższych grupach częściej uczą się u mniej doświadczonych i słabiej wykwalifikowanych nauczycieli, a ponadto często pogłębia się u nich brak wiary we własne możliwości. 

W wyniku obu tych typów grupowania u uczniów z grup defaworyzowanych wykształcić się mogą samospełniające się przepowiednie – ich szanse na poprawę osiągnięć i sukces szkolny ograniczają niższe oczekiwania ze strony nauczycieli i międzyklasowa stratyfikacja. Istnieją również dowody na to, że uczniowie z grup defaworyzowanych są częściej błędnie alokowani do niższych grup, co dodatkowo pogłębia ryzyko negatywnych skutków edukacyjnych.

Oba typy grupowania wiążą się z bardzo niskimi kosztami. Mogą być jednak potrzebne dodatkowe zasoby wspierające pracę poszczególnych grup. Ogólnie rzecz biorąc, koszty określa się jako bardzo niskie.